Krwawnik pospolity

Krwawnik pospolity to wieloletnia bylina, którą można spotkać na łąkach, miedzach, trawnikach i przydrożach w całej Polsce. Kwitnie od czerwca do września. Surowcem jest kwitnące ziele i same kwiatostany. Po roztarciu roślina wydziela charakterystyczny, korzenny zapach.

Jak rozpoznać krwawnik pospolity

Łodyga jest prosta, owłosiona, wysoka na 20–80 cm. Liście są wąskie i bardzo drobno, dwu- lub trzykrotnie pierzasto podzielone, co daje im pierzasty, niemal paprociowy wygląd. Stąd łacińska nazwa millefolium, czyli „tysiąc liści”. Przy ziemi tworzą miękką, ciemnozieloną darń, która zostaje zielona długo w jesień.

Kwiaty to drobne koszyczki, kilkumilimetrowe, zebrane w płaskie, gęste baldachogrono na szczycie łodygi. Kwiaty brzeżne, zwykle pięć w koszyczku, są białe, czasem różowe, a środkowe kremowe. Po roztarciu kwiatów i liści czuć zapach korzenny, lekko kamforowy. Krwawnik rośnie wszędzie tam, gdzie jest słońce: na łąkach, pastwiskach, w rowach, na miedzach i w niekoszonych trawnikach.

Z czym można pomylić krwawnik pospolity

Płaskie, białe kwiatostany przypominają rośliny baldaszkowate, wśród których są gatunki silnie trujące, jak szalej jadowity czy szczwół plamisty. Krwawnik łatwo odróżnić, gdy przyjrzy się kwiatom. Każdy „kwiatek” to miniaturowy koszyczek z kilkoma płatkami brzeżnymi, jak u stokrotki, a nie pojedynczy kwiat na szypułce baldachu. Liście są bardzo drobno pierzaste i pachną po roztarciu korzennie, a nie nieprzyjemnie. Szczwół plamisty ma grubą łodygę z czerwonobrązowymi plamami i po roztarciu pachnie mysim moczem. Rośliny z baldachami nie zbiera się do naparów, jeśli nie ma pewności co do gatunku.

Marchew dzika ma kwiatostan w kształcie talerza, często z jednym ciemnym kwiatem pośrodku, a pod spodem pierzaste podsadki. Krwawnik kichawiec, rosnący na wilgotnych łąkach, ma większe koszyczki z wyraźnie dłuższymi płatkami i liście całe, wąskie, piłkowane, a nie pierzaste.

Kiedy i jak zbierać krwawnik pospolity

Ziele zbiera się od czerwca do września, w pełni kwitnienia, ale zanim kwiaty zaczną brązowieć. Ścina się górne części kwitnących pędów, mniej więcej na długość dłoni, bez twardych, gołych dolnych odcinków łodygi. Najlepszy jest suchy, słoneczny dzień, po obeschnięciu rosy. Same kwiatostany można obcinać nożyczkami tuż pod baldachogronem. Wiosną krwawnik wypuszcza tylko rozetę liści. Liście można wtedy zrywać do kuchni, ale surowcem zielarskim, który opisuje monografia, jest ziele zebrane w czasie kwitnienia.

Nie zbiera się roślin z przydroży, z rowów przy ruchliwych drogach ani z pryskanych trawników i pól. Krwawnik jest pospolity, więc z jednej kępy łatwo zebrać tyle, ile trzeba, i jeszcze zostawić kwiaty dla owadów.

Suszenie i przechowywanie

Pędy wiąże się w cienkie pęczki i wiesza kwiatostanami w dół w cieniu, w przewiewnym miejscu. Same kwiatostany suszy się luźno na sicie. Krwawnik zawiera olejek eteryczny, więc w suszarce temperatura nie powinna przekraczać około 35°C. Susz jest gotowy, gdy łodyżki łamią się z trzaskiem, a kwiatostany rozsypują w palcach.

Przechowuje się go w szczelnym, ciemnym słoju lub torebce papierowej w zamkniętej puszce. Dobry susz zachowuje biały lub kremowy kolor i korzenny zapach. Najlepiej zużyć go w ciągu roku. Pęczki robi się cienkie, z kilkunastu pędów, bo w grubym pęczku środek schnie wolno i kwiatostany szarzeją albo pleśnieją. Ogólne zasady opisuje poradnik jak suszyć zioła.

Uprawa

W ogrodzie krwawnik jest prawie bezobsługowy. Lubi słońce i znosi suszę oraz ubogą glebę. Rozrasta się rozłogami, więc dobrze sprawdza się na suchej rabacie i w łące kwietnej, a w ciasnej rabacie trzeba go ograniczać. Dobrze znosi koszenie: w trawniku tworzy niskie, zielone płaty, które zostają zielone nawet wtedy, gdy trawa w suszy żółknie. Jeśli ma kwitnąć do zbioru, wystarczy zostawić niekoszony pas. Rozmnaża się z nasion wysiewanych wiosną płytko albo przez podział kęp wiosną lub jesienią.

Odmiany ozdobne o czerwonych i żółtych kwiatach mają te same wymagania. Kwiatostany przyciągają drobne pożyteczne owady. Krwawnik dobrze wygląda obok tymianku właściwego i lawendy wąskolistnej, które też lubią suche, słoneczne miejsca.

Tradycyjne zastosowanie

W tradycji ludowej krwawnik przykładano na drobne skaleczenia, stąd jego nazwa. Ziele zaparzano jako gorzki napój przed posiłkiem lub po nim, a młode, drobno posiekane liście dodawano w niewielkich ilościach do sałatek i twarożków. Mają gorzkawy, korzenny smak, więc wystarczy ich szczypta. Krwawnik był też jednym z ziół wiązanych w bukiety święcone w sierpniu, na Matki Boskiej Zielnej.

Komitet HMPC Europejskiej Agencji Leków uznaje ziele krwawnika za tradycyjny produkt leczniczy roślinny, stosowany wyłącznie na podstawie długotrwałego stosowania. Według podsumowania monografii obejmuje to przejściowy brak apetytu, łagodne dolegliwości trawienne, takie jak wzdęcia, drobne bóle miesiączkowe, a zewnętrznie, w postaci okładu z naparu, drobne powierzchowne rany. Jeśli dolegliwości trawienne trwają dłużej niż dwa tygodnie, a bóle miesiączkowe czy rany dłużej niż tydzień, trzeba skonsultować się z lekarzem.

Przeciwwskazania, ciąża i dzieci

Krwawnik należy do astrowatych i, podobnie jak rumianek pospolity, może uczulać. Monografia HMPC wymienia nadwrażliwość na krwawnik i inne rośliny astrowate jako przeciwwskazanie. Opisywano reakcje alergiczne skóry o nieznanej częstości. Interakcji z lekami nie zgłoszono.

Z powodu braku wystarczających danych krwawnika nie zaleca się w ciąży ani podczas karmienia piersią. Nie zaleca się go też dzieciom poniżej 12 lat. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny zapytać lekarza lub farmaceutę.

Więcej o ogólnych zasadach przeczytasz w tekście Bezpieczne stosowanie ziół.